Arthur de Gobineau. Esej o nierówności ras ludzkich (Ra3)

Gobineau: Rasa biała

Arthur de Gobineau, francuski dyplomata, w wydanej w 1853 r. rozprawie Esej o nierówności ras ludzkich,  wyłożył pionierską teorię, uznającą pigmentację skóry za wskaźnik klasyfikacji gatunku ludzkiego, przyjmując już wcześniej ustalony podział na trzy rasy: białą, czar­ną i żółtą.

Charakterystyka trzech ras wg Gobineau

Człowiek biały – wysoki blondyn o niebieskich oczach i podłużnej czaszce – w systematyce twórcy współczesnego rasizmu właściwie odpowiada późniejszemu wizerunkowi nordyka. Cechuje go wybitna inteligencja, piękno fizyczne i moralne, wrodzony zmysł organizacyjny i silna wola, które umożli­wiły mu stworzenie nauki i etyki. Kocha wolność i stworzony jest do sprawo­wania władzy1)K. Uzarczyk, Podstawy ideologiczne higieny ras i ich realizacja na przykładzie Śląska w latach 1924–1944, Wyd. Adam Marszałek, Toruń 2002, s. 125 (typy rasowe omawia na s. 129–130). Por. J. Piontek, Klasyfikacje gatunku ludzkiego, w: A. Malinowski, J. Strzałko (red.), Antropologia, PWN, Warszawa–Poznań 1985, s. 319–322. W obydwu pozycjach przedstawione są szczegółowe charakterystyki poszczegól­nych typów..

  • Rasa czarna jest odzwierciedleniem drugiego bieguna: czło­wiek tej rasy nie posiada ani urody, ani intelektu, a wyrazistość zmysłowa rodzi namiętności i predyspozycje artystyczne.
  • W grupie średniej Gobineau plasował rasę żółtą, „którą cechować miał intelekt średni, brak polotu i idealizmu, utylita­ryzm i praktyczność, dzięki którym posiada szczególne predyspozycje do handlu i przemysłu. Psychicznym cechom odpowiada krępa budowa ciała, wzrost średni i kwadratowa krótka czaszka”2)K. Uzarczyk, dz. cyt., s. 126..

Najczystsza rasa Aryjczycy

Arthur de Gobineau
Arthur de Gobineau

Wprawdzie Gobineau przyznawał, że do powsta­nia kultury konieczna była domieszka krwi czarnej, gdyż rasa biała pozbawiona była „twórczego fermentu”, jednak największe cywilizacje stworzyła właśnie rasa biała – Ariowie.

Według Gobineau zdobycze kulturalne zawdzięczamy prawie wyłącznie potomkom jasnowłosej, szlachetnej rasy aryjskiej, której dziś wpraw­dzie w stanie czystym i niezmieszanym nigdzie napotkać nie możemy, ale która nawet w zmieszaniu z innymi rasami pierwotnymi jako arystokratyczna, przodu­jąca warstwa spowodowała kulturalny rozwój ludów zachodnioazjatyckich, śród­ziemnomorskich i wreszcie dzisiejszych przodujących narodów europejskich3)A. Grotjahn, Higiena ludzkiego rozrodu. Zarys praktycznej eugeniki, Nakładem Polskiego Towarzystwa Eugenicznego, Warszawa 1930, s. 10..

Jakkolwiek środowisko naturalne ukształtowało pierwotne typy rasowe, to jednak nie podlegają one dalszym przeobrażeniom w zmienionych warunkach naturalnych. Zatem dalsze zmiany nie są możliwe, a krzyżowanie się ras, czyli mieszanie krwi, musi prowadzić do zaniku kultury i męstwa i w końcu do upadku cywilizacji. W rasie upatrywał czynnik rozwoju cywilizacji lub jej upadku.

Według Gobineau historia uczy, że rasy osiągają szczytową potęgę, gdy są w stanie czystym, upadają zaś, gdy tracą swoją czystość. Za najczystszą współczesną rasę uważał Aryjczyków, których cechy wewnętrzne odpowia­dają cechom zewnętrznym – związek słuszny dla wszystkich ras – i którzy posiadają ów wigor i autentyczną żywotność, jaką – zgodnie z twierdzeniem myślicieli volkistowskich – tak pięknie przejawiają niemieccy chłopi.

 

Aryjczy­cy chcieli być silni i dążyli do podboju – stanowiło to część ich natury. Pod tym względem reprezentowali arystokrację w świecie mniejszych, podbitych ras. Ale i oni, jak wcześniejsze, antropologicznie wyraźnie zarysowane grupy, byli poddani skażającemu działaniu gorszej krwi, procesowi zanieczyszczania, wskutek czego niższe rasy przenikały w szeregi arystokracji – prawo historii mówiące o powtarzających się procesach głosiło, że domieszka rasowa jest rzeczą nieuniknioną i prowadzi do wygaśnięcia rasy4)G. Mosse, Kryzys ideologii niemieckiej. Rodowód intelektualny III Rzeszy, Czytelnik, Warszawa 1972, s. 124..

Idee Gobineau

Arthur de Gobineau, "Esej o nierówności ras ludzkich"
A. Gobineau, “Esej o nierówności ras ludzkich”

Nieprędko koncepcja Arthura de Gobineau przeniknęła szeroko do myśli niemieckiej; chociaż miała swych zwolenników, to jeszcze klimat nie był odpowiedni, aby jego idee rozkwitły. Stało się tak dopiero po zakotwiczeniu społecznego darwinizmu i po dostatecznym umocnieniu się bazy ideologicznej, w którą mogły wrosnąć poglądy Gobineau. Ale grunt ku temu był już przygotowywany przez stowarzyszenia pangermańskie (Ludwig Schemann odegrał największą rolę w ich zakładaniu i wielbieniu Gobineau, zaangażowane było też Koło Wagnerowskie), w których nauczyciele stanowili najliczniejszą grupę (36%).

Gdy już pojawiło się sporo kon­kurujących ze sobą teorii rasistowskich, szukano rasy, która byłaby w stanie po­dźwignąć kulturę zachodnią z upadku5)I. Sugalska, Eugenika. W poszukiwaniu istoty niemieckiego totalitaryzmu, Bogucki Wyd. Naukowe, Poznań 2015, s. 31..

Literatura
  • Campbell B., Ekologia człowieka. Historia naszego miejsca w przyrodzie od prehistorii do czasów współczesnych, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 1995.
  • Chesterton G.K., Eugenika i inne zło, Wyd. Diecezjalne i Drukarnia w Sandomierzu, Sandomierz 2011.
  • Czekanowski J., Antropologia a rasizm, Wyd. KUL, Lublin 1952.
  • Grotjahn A., Higiena ludzkiego rozrodu. Zarys praktycznej eugeniki, Nakładem Polskiego Towarzystwa Eugenicznego, Warszawa 1930.
  • Malinowski A., Strzałko J., Antropologia, PWN, Warszawa–Poznań 1985.
  • Mosse G., Kryzys ideologii niemieckiej. Rodowód intelektualny III Rzeszy, Czytelnik, Warszawa 1972.
  • Sugalska I., Eugenika. W poszukiwaniu istoty niemieckiego totalitaryzmu, Bogucki Wyd. Naukowe, Poznań 2015.
  • Uzarczyk K., Podstawy ideologiczne higieny ras i ich realizacja na przykładzie Śląska w latach 1924–1944, Wyd. Adam Marszałek, Toruń 2002.

Iva Kalina, 13.09.2017

Ilustracje

Arthur de Gobineau – źródło: Wikimedia Commons
Okładka “Esej o nierówności ras ludzkich” – źródło: Wikimedia Commons

Zob. tematy z kategorii: Eugenika

Przypisy   [ + ]

1. K. Uzarczyk, Podstawy ideologiczne higieny ras i ich realizacja na przykładzie Śląska w latach 1924–1944, Wyd. Adam Marszałek, Toruń 2002, s. 125 (typy rasowe omawia na s. 129–130). Por. J. Piontek, Klasyfikacje gatunku ludzkiego, w: A. Malinowski, J. Strzałko (red.), Antropologia, PWN, Warszawa–Poznań 1985, s. 319–322. W obydwu pozycjach przedstawione są szczegółowe charakterystyki poszczegól­nych typów.
2. K. Uzarczyk, dz. cyt., s. 126.
3. A. Grotjahn, Higiena ludzkiego rozrodu. Zarys praktycznej eugeniki, Nakładem Polskiego Towarzystwa Eugenicznego, Warszawa 1930, s. 10.
4. G. Mosse, Kryzys ideologii niemieckiej. Rodowód intelektualny III Rzeszy, Czytelnik, Warszawa 1972, s. 124.
5. I. Sugalska, Eugenika. W poszukiwaniu istoty niemieckiego totalitaryzmu, Bogucki Wyd. Naukowe, Poznań 2015, s. 31.

About Achatoja

Kilka słów o autorze.

View all posts by Achatoja →

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *