Kategorie ontologiczne. Ontologia formalna (On5)

Kategorie ontologiczne: Kredki różnokolorowe

W pytaniu o kategorie ontologiczne chodzi o to, jakie są podstawowe składniki rzeczywistości, lub prościej, z czego składa się świat: z rzeczyz procesów, czy ze zdarzeń. Są to trzy podstawowe kategorie ontologiczne.

Problemy ontologiczno-semantyczne (kategorie ontologiczne)

Trzy podstawowe kategorie ontologiczne to:

  • Reizm głosi, że świat składa się z rzeczy (łac. res – rzecz).
  • Procesualizm, który mówi, że podstawowymi składnikami rzeczywistości są procesy.
  • Ewentyzm (ang. event – zdarzenie) twierdzi, że świat składa się ze zdarzeń.

Na czym polega różnica między tymi kategoriami?

Kategorie ontologiczne: Rzeczy
                                Przykładowy zbiór rzeczy
  • Rzecz posiada rozciągłość przestrzenną.
  • Proces trwa w czasie i składa się z kolejnych faz.
  • Natomiast zdarzenie to zjawisko momentalno-punktowe, np. zderzenie dwóch cząstek elementarnych.

Większość filozofów głosi, że świat składa się z rzeczy, np. reizm Tadeusz Kotarbińskiego. Jednak są też tacy, którzy sądzą, że świat składa się ze zdarzeń, chociażby Bertrand Russell. Niektórzy filozofowie, jak np.  A. N. Whitehead, uważają, że świat składa się z procesów. Możliwe jest też stanowisko mieszane.

Nauka współczesna nie opowiada się zdecydowanie za żadnym z tych stanowisk.

Oprócz podstawowych kategorii ontologicznych istnieją też kategorie pochodne. Należą do nich takie kategorie, jak:

  • cechy, czyli własności
  • oraz stosunki, czy relacje
  • a także stany rzeczy itp.

W związku z tym można też spotkać systemy ontologiczne, które głoszą, że świat składa się z własności (atrybutów), stosunków lub stanów rzeczy – jako podstawowych elementów rzeczywistości.

Ontologia formalna

O ontologii formalnej mówimy w szerszym i węższym znaczeniu.

  • Ontologia formalna w szerszym znaczeniu, to wszelkie rozważania o bycie. Opierają się one, na zasadach logiki i innych zasadach przyjmowanych a priori – bez zwracania się do doświadczenia.

W tym sensie formalna była ontologia Ch. Wolffa, nie była natomiast ontologia N. Hartmanna.

  • W sensie węższym ontologią formalną nazywamy sformalizowane systemy ontologiczne tworzone przez logików i filozofów, z wykorzystaniem takich teorii matematyki i logiki, jak teoria mnogości, rachunek zdań, teoria relacji, teoria kategorii, itp.

Najbardziej znaną ontologią formalną w Polsce jest teoria S. Leśniewskiego, złożona z trzech systemów formalnych. Są to:

Kategorie ontologiczne: Diagram Venna
Diagram Venna (pokazuje zależności między zbiorami)

(1) prototetyka, czyli rachunek zdań,
(2) ontologia (rachunek klas i relacji),
(3) mereologia, tj. teoria części i całości.

Najbardziej znanym systemem ontologii formalnej jest teoria mnogości zinterpretowana ontologicznie, zgodnie z którą świat składa się z obiektów jednostkowych (elementów) oraz przedmiotów ogólnych (zbiorów).

Teoria mnogości tak zinterpretowana stanowi argument za realizmem powszechnikowym, gdyż zakłada istnienie nie tylko przedmiotów jednostkowych lecz także przedmiotów ogólnych (zbiorów).

Iva Kalina, 24.09.2017

About Achatoja

Kilka słów o autorze.

View all posts by Achatoja →

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *